Xaricdə təhsil almaq üçün universitetdən qəbul aldıqdan sonra növbəti vacib mərhələlərdən biri tələbə vizasının alınmasıdır. Viza müraciəti zamanı təqdim olunan sənədlərlə yanaşı bəzi ölkələrdə tələbə ilə müsahibə də keçirilə bilər. Müsahibənin əsas məqsədi namizədin həqiqətən təhsil məqsədi ilə ölkəyə getdiyini, seçdiyi proqram haqqında məlumatlı olduğunu və təhsil xərclərini qarşılamaq üçün kifayət qədər maliyyə imkanına sahib olduğunu müəyyənləşdirməkdir. Məsələn ABŞ-da tələbə vizası üçün konsulluq əməkdaşı ərizəçinin tələbə vizası almaq üçün uyğun olub-olmadığını müəyyən etmək məqsədilə müsahibə keçirir.
Bununla belə bütün ölkələrdə eyni suallar verilmir. Müsahibənin olub-olmaması və sualların məzmunu ölkənin viza qaydalarından, seçilən təhsil proqramından və ərizəçinin fərdi vəziyyətindən asılıdır. Almaniya üçün tələbə vizası müraciəti müvafiq Almaniya nümayəndəliyinə təqdim edilir.
Viza müsahibəsində suallar adətən bir neçə əsas mövzu ətrafında olur. Namizəd universitetini, ixtisasını, təhsil planını və maliyyə vəziyyətini aydın şəkildə izah etməyə hazır olmalıdır.
Bu sual ən çox qarşılaşa biləcəyiniz suallardan biridir. Cavabınız ümumi şəkildə “ölkəni sevirəm” və ya “orada təhsil daha yaxşıdır” kimi ifadələrlə məhdudlaşmamalıdır.
Seçdiyiniz ölkənin sizin ixtisasınız üçün hansı üstünlüklərə malik olduğunu, təhsil proqramının gələcək planlarınıza necə uyğun gəldiyini izah edə bilərsiniz.
Viza əməkdaşı universitet haqqında nə qədər məlumatlı olduğunuzu yoxlaya bilər.
Universitetin yerləşdiyi şəhər, seçdiyiniz fakültə, proqramın müddəti, tədris dili, əsas fənlər və proqramın sizə verəcəyi imkanlar haqqında məlumatlı olmaq faydalıdır.
Bu suala cavab verərkən seçdiyiniz ixtisasın əvvəlki təhsiliniz və ya gələcək karyera planlarınızla əlaqəsini izah etmək vacibdir.
Məsələn:
“Bakalavr təhsilimi biznes idarəçiliyi üzrə başa vurmuşam. Magistratura üçün Business Analytics seçmişəm, çünki əvvəlki təhsilimdə əldə etdiyim biznes biliklərini data analitikası ilə birləşdirmək istəyirəm.”
kimi konkret cavab daha məntiqli görünür.
Burada proqramın adını bilməklə kifayətlənmək olmaz. Təhsil müddəti, tədris dili, əsas fənlər və proqramın məzmunu ilə tanış olmaq lazımdır.
Təhsil proqramının müddətini bilməlisiniz. Bakalavr, magistratura və doktorantura proqramlarının müddəti fərqli ola bilər.
Universitetin şəhərini, mümkün olduqda kampusun yerləşdiyi ərazini və yaşayacağınız şəhəri əvvəlcədən bilməyiniz yaxşıdır.
Viza əməkdaşı təhsil xərcləriniz barədə sual verə bilər. Buna görə illik təhsil haqqını, ödəniş etdiyiniz məbləği və qalan öhdəliklərinizi bilməlisiniz.
Təhsil vizası zamanı maliyyə məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıya bilər. Çünki tələbənin xaricdə yaşayarkən təhsil və gündəlik xərclərini necə qarşılayacağı müraciətin mühüm hissəsidir.
Mümkün suallar:
Təhsil xərclərinizi kim ödəyəcək? Ailəniz sizi maliyyələşdirəcək? Sponsorunuz kimdir? Sponsorunuz nə işlə məşğuldur? Aylıq gəliri nə qədərdir? Təhsil haqqını ödəmisiniz? Yaşayış xərclərinizi necə qarşılayacaqsınız? Xaricdə qalacağınız müddətdə nə qədər vəsaitiniz olacaq? Təhsil üçün kredit və ya təqaüd almısınız? Bank hesabınızdakı vəsaitin mənbəyi nədir?
Məsələn Almaniyada uzunmüddətli təhsil üçün viza müraciətində maliyyə təminatının sübutu tələb oluna bilər və bunun üsullarından biri bloklanmış hesabdır. Almaniya Federal Xarici İşlər Nazirliyi tələbə vizası üçün maliyyə təminatı ilə bağlı ayrıca tələblər müəyyən edir.
Təhsildən sonra nə etməyi planlaşdırırsınız?
Bu sual xüsusilə diqqətlə cavablandırılmalıdır. Cavabınız real təhsil və karyera planınızı əks etdirməlidir.
“Magistraturanı bitirdikdən sonra əldə etdiyim bilik və təcrübədən istifadə edərək karyeramı inkişaf etdirmək istəyirəm.”
Əsas məsələ əvvəlcədən əzbərlənmiş cavab vermək yox, təhsil məqsədinizi məntiqli şəkildə izah edə bilməkdir.
Əvvəlki səfərləriniz, başqa ölkələrdə təhsiliniz və ya viza tarixçəniz haqqında suallar verilə bilər.
Daha əvvəl xaricdə olmusunuz? Hansı ölkələrə getmisiniz? Daha əvvəl tələbə vizası almısınız? Hər hansı ölkədən viza imtinası almısınız? Xaricdə təhsil almısınız? Xaricdə yaşayış təcrübəniz olub?
Bu suallara sənədlərinizdəki məlumatlarla ziddiyyət təşkil etməyəcək şəkildə cavab vermək vacibdir.
Bəzi hallarda ailə və şəxsi vəziyyətlə bağlı suallar da verilə bilər:
Ailəniz harada yaşayır? Valideynləriniz nə işlə məşğuldur? Ailəniz sizi maliyyələşdirəcək? Ailəniz xaricdə yaşayır? Xaricdə qohumlarınız varmı?
Burada da əsas prinsip məlumatları düzgün təqdim etməkdir.
Bu, ölkədən və proqramdan asılıdır. Xüsusilə təhsil proqramı ingilis dilindədirsə, müsahibə zamanı ərizəçinin təhsil proqramını başa düşəcək səviyyədə dil biliyinə malik olub-olmadığı qiymətləndirilə bilər.
Böyük Britaniyada tələbə müraciətlərində etibarlılığın qiymətləndirilməsi üçün müsahibə tələb oluna bilər və dil biliyi də bu qiymətləndirmənin elementlərindən biri ola bilər.
Müsahibədən əvvəl ən vacib məlumatları təkrar nəzərdən keçirmək faydalıdır:
universitetin tam adı; universitetin yerləşdiyi şəhər; ixtisasın adı; proqramın müddəti; tədris dili; təhsil haqqı; yaşayış xərcləri; yaşayış yeri; təhsil xərclərini kimin qarşılayacağı; əvvəlki təhsiliniz; gələcək karyera planınız; universiteti və proqramı niyə seçdiyiniz.
Ən vacib məqam isə sənədlərdəki məlumatlarla müsahibə zamanı verdiyiniz cavabların bir-birinə uyğun olmasıdır.
Əzbərlənmiş və robotik cavablar əvəzinə sualı anlayaraq qısa və konkret cavab vermək daha yaxşıdır.
Qəbul aldığınız universitet və proqram haqqında ən əsas məlumatları bilməməyiniz hazırlıqsız olduğunuz təəssüratı yarada bilər.
Sponsorunuzun kim olduğunu, təhsil haqqını kimin ödədiyini və yaşayış xərclərinin necə qarşılanacağını aydın şəkildə bilməlisiniz.
Ərizədə göstərilən məlumatlarla müsahibədə verilən cavablar arasında uyğunsuzluq əlavə suallar yarada bilər.
Sual konkret verilibsə, cavabı da konkret saxlamaq daha məqsədəuyğundur. Əmin olmadığınız məlumatı uydurmaq əvəzinə bunu açıq şəkildə bildirmək daha doğrudur.
Hazırlıq zamanı aşağıdakı suallara cavab verməyi məşq edə bilərsiniz:
Niyə xaricdə təhsil almaq istəyirsiniz? Niyə məhz bu ölkəni seçmisiniz? Niyə bu universiteti seçmisiniz? Niyə bu ixtisası seçmisiniz? Universitetiniz harada yerləşir? Təhsil proqramınız neçə il davam edir? Təhsil haqqınız nə qədərdir? Təhsil xərclərinizi kim ödəyəcək? Sponsorunuz nə işlə məşğuldur? Yaşayış xərclərinizi necə qarşılayacaqsınız? Harada qalacaqsınız? Təhsildən sonra nə etməyi planlaşdırırsınız? Daha əvvəl xaricdə olmusunuz? Daha əvvəl viza imtinası almısınız? Xaricdə qohumunuz varmı? Əvvəlki təhsiliniz nə olub? Seçdiyiniz proqramın əsas fənləri hansılardır? Niyə Azərbaycanda deyil, xaricdə oxumaq istəyirsiniz? Təhsiliniz üçün maliyyə mənbəyiniz nədir? Bu təhsil gələcək karyeranıza necə kömək edəcək?
Təhsil vizası müsahibəsində verilən suallar ölkəyə görə dəyişə bilər. Məsələn ABŞ-da konsulluq əməkdaşı tələbə vizasına uyğunluğu qiymətləndirmək üçün müsahibə keçirir, Böyük Britaniyada isə lazım gəldikdə tələbənin həqiqi tələbə olub-olmadığını qiymətləndirmək üçün müsahibə tətbiq oluna bilər.
Ona görə bütün ölkələr üçün “vizanın mütləq bu sualları olacaq” demək düzgün deyil. Ən yaxşı hazırlıq seçdiyiniz universitet, proqram, maliyyə vəziyyəti və təhsil planınız barədə məlumatları yaxşı bilmək və onları ardıcıl şəkildə izah edə bilməkdir.
