Xaricdə təhsil almağı planlaşdıran tələbələrin tez-tez qarşılaşdığı anlayışlardan biri Credit Transfer, yəni akademik kreditlərin köçürülməsidir.
Credit Transfer tələbənin əvvəlki universitetdə keçdiyi müəyyən fənlərin və qazandığı akademik kreditlərin yeni universitet və ya yeni təhsil proqramı tərəfindən tanınması prosesidir. Bu halda tələbə artıq uğurla tamamladığı bəzi fənləri yenidən oxumaya bilər və həmin kreditlər yeni proqramdakı təhsilinə daxil edilə bilər.
Avropa Komissiyasının məlumatına görə, European Credit Transfer and Accumulation System - ECTS bir universitetdə qazanılmış kreditlərin başqa ali təhsil müəssisəsində davam etdirilən proqram üzrə nəzərə alınmasını asanlaşdırmaq üçün yaradılmış sistemdir. ECTS həmçinin tələbələrin ölkələr və universitetlər arasında akademik mobilliyini və xaricdə keçdikləri təhsil dövrlərinin tanınmasını asanlaşdırır.
Məsələn, tələbə Azərbaycanda universitetdə Business Administration ixtisasında iki il təhsil alıb və daha sonra başqa ölkədə universitetə keçmək istəyir.
Yeni universitet tələbənin əvvəl keçdiyi:
Microeconomics Macroeconomics Statistics Marketing Business Mathematics Management
kimi fənləri araşdıra bilər.
Əgər həmin fənlərin məzmunu, akademik səviyyəsi, öyrənmə nəticələri və kredit yükü yeni universitetdəki fənlərlə kifayət qədər uyğun hesab edilərsə, universitet onların bir hissəsini tanıya bilər.
Beləliklə, tələbə bütün bakalavr proqramına sıfırdan başlamaq əvəzinə, müəyyən fənlərdən azad edilə və təhsilini daha irəli mərhələdən davam etdirə bilər.
Lakin burada mühüm bir detal var:
Credit Transfer avtomatik proses deyil.
Əvvəlki universitetdə 120 kredit toplamağınız yeni universitetin həmin 120 kreditin hamısını qəbul edəcəyi demək deyil. Yeni universitet hər bir fənni və proqramı öz qaydalarına uyğun qiymətləndirir.
Avropada Credit Transfer mövzusunda ən çox istifadə olunan sistem ECTS – European Credit Transfer and Accumulation Systemdir.
ECTS Avropa Ali Təhsil Məkanında universitet proqramlarını daha şəffaf və müqayisə edilə bilən etmək üçün istifadə olunan kredit sistemidir.
Avropa Komissiyasına görə:
60 ECTS təxminən bir tam akademik ilin təhsil yükünə bərabərdir.
Avropada proqramlar adətən belə strukturlaşdırılır:
Təhsil səviyyəsi
Tipik ECTS
1 akademik il
60 ECTS
3 illik bakalavr
180 ECTS
4 illik bakalavr
240 ECTS
Magistr proqramı
adətən 90–120 ECTS
Avropa Komissiyası bildirir ki, bakalavr proqramları adətən 180 və ya 240 ECTS, magistr proqramları isə çox vaxt 90 və ya 120 ECTS təşkil edir.
ECTS yalnız auditoriyada keçirilən dərs saatını göstərmir.
Kredit hesablanarkən tələbənin ümumi akademik yükü nəzərə alınır. Buraya dərslər, seminarlar, layihələr, fərdi hazırlıq, praktiki fəaliyyət və digər tədris tapşırıqları daxil ola bilər.
ECTS qaydalarında tam akademik ilin təxminən 1,500–1,800 saatlıq tələbə iş yükünə uyğun gəldiyi və buna əsasən bir ECTS kreditinin adətən təxminən 25–30 saatlıq iş yükünü əks etdirdiyi göstərilir.
Bu o deməkdir ki, məsələn:
6 ECTS-lik bir fənn təxminən 150–180 saatlıq ümumi akademik iş yükünə uyğun ola bilər.
Bu saatların hamısı universitetdə dərsdə keçirilməli deyil.
Credit Transfer prosesi universitetdən universitetə dəyişə bilər. Lakin ümumi olaraq proses bir neçə əsas mərhələdən ibarət olur.
Əvvəlcə tələbə keçmək istədiyi universiteti və proqramı müəyyənləşdirir.
Daha sonra həmin universitetin:
transfer student qaydalarını; credit transfer siyasətini; minimum akademik nəticə tələblərini; hansı sənədləri tələb etdiyini; maksimum neçə kredit tanıya bildiyini
yoxlamaq lazımdır.
Credit Transfer üçün ən vacib sənədlərdən biri Academic Transcriptdir.
Transcript tələbənin:
hansı fənləri keçdiyini; həmin fənlərin kreditlərini; Qiymətlərini akademik nəticələrini
göstərir.
Universitet ilkin qiymətləndirməni çox vaxt transcript əsasında aparır.
Sadəcə fənnin adının eyni olması onun avtomatik tanınacağı demək deyil.
Məsələn:
Bir universitetdə Introduction to Marketing adlı dərs 3 kredit ola bilər, digər universitetdə isə həmin istiqamətdə olan dərs daha geniş məzmuna və 6 ECTS yükünə malik ola bilər.
Universitet buna görə fənnin:
course description; Syllabus; learning outcomes; Mövzuları; kredit yükü; akademik səviyyəsi
kimi xüsusiyyətlərini müqayisə edə bilər.
ENIC-NARIC tərəfindən təqdim edilən Avropa tanınma yanaşmasına görə, akademik qiymətləndirmədə yalnız fənnin adı deyil, xüsusilə tələbənin nə bildiyi, nəyi başa düşdüyü və hansı bacarıqları nümayiş etdirə bildiyi – yəni learning outcomes nəzərə alınmalıdır.
Xeyr.
Credit Transfer zamanı ən çox səhv başa düşülən məsələ budur.
Məsələn, tələbə əvvəlki universitetdə 120 ECTS əldə edə bilər, lakin yeni universitet:
120 ECTS-in hamısını; 90 ECTS-ni; 60 ECTS-ni; yalnız müəyyən fənləri; yaxud çox az hissəsini
tanıya bilər.
Qərar proqramlar arasındakı uyğunluqdan və universitetin akademik qaydalarından asılıdır.
Buna görə:
“Mən 2-ci kursu bitirmişəm, deməli xaricdə də avtomatik 3-cü kursdan başlayacağam” yanaşması düzgün deyil.
Yeni universitet tələbəni daha aşağı və ya fərqli akademik mərhələdən başlada bilər.
Universitetlər arasında qaydalar fərqli olsa da, adətən aşağıdakı faktorlar nəzərə alınır.
Əvvəlki fənnin mövzuları yeni proqramdakı fənnə nə qədər uyğundur?
Tələbə həmin fənni bitirdikdən sonra hansı bilik və bacarıqları əldə edib?
Keçilmiş fənn bakalavrın giriş səviyyəsindədir, yoxsa daha yüksək səviyyəli modul hesab olunur?
Fənnin kredit həcmi yeni universitetdəki ekvivalent fənnlə uyğun gəlirmi?
Tələbənin əvvəl təhsil aldığı universitet və proqram rəsmi şəkildə tanınmış və akkreditə olunmuş qurumdurmu?
Bəzi universitetlər yalnız müəyyən minimum nəticə ilə tamamlanan fənləri transfer üçün qəbul edə bilirlər.
İki fənnin adı fərqli olsa da, onların akademik məzmunu və learning outcomes bir-birinə uyğun ola bilər.
Principles of Management və Introduction to Business Management adlı iki fənn fərqli universitetlərdə oxşar mövzuları əhatə edə bilər.
Əksinə, iki universitetdə fənnin adı eyni olsa belə, məzmun ciddi şəkildə fərqlənirsə kredit transfer edilməyə bilər.
Avropa tanınma prinsiplərində də əsas diqqətin yalnız formal adlara deyil, proqramın səviyyəsi, profili, iş yükü və xüsusilə learning outcomes-a yönəldilməsi tövsiyə olunur.
Universitetdən universitetə dəyişsə də, tələbədən aşağıdakı sənədlər istənilə bilər:
Academic Transcript Course Syllabus Course Description Learning Outcomes universitetdən tələbə statusu haqqında sənəd əvvəlki təhsil haqqında arayış Diploma Supplement – mövcuddursa qiymətləndirmə sistemi haqqında məlumat universitetin və proqramın akkreditasiyasına dair məlumat sənədlərin rəsmi tərcümələri
Xüsusilə syllabus Credit Transfer prosesində çox vacib ola bilər.
Çünki transcript yalnız fənnin adını və qiymətini göstərə bilər. Syllabus isə universitetə həmin fənnin daxilində konkret olaraq nələrin tədris edildiyini göstərir.
ENIC-NARIC guidance sənədlərində learning outcomes haqqında məlumatın Diploma Supplement, proqram təsviri və digər akademik sənədlər vasitəsilə qiymətləndirilə biləcəyi qeyd olunur.
Bəli.
Diploma Supplement ali təhsil kvalifikasiyasının səviyyəsi, məzmunu, proqram strukturu və tələbənin nəticələri haqqında əlavə məlumat təqdim edən sənəddir.
ECTS və Diploma Supplement Avropada akademik sistemlərin daha aydın müqayisə edilməsini və xaricdə əldə olunmuş təhsil nəticələrinin tanınmasını asanlaşdıran vasitələrdəndir.
Buna görə universitet dəyişməyi və ya xaricdə təhsilini davam etdirməyi planlaşdıran tələbənin mövcud akademik sənədlərini əvvəlcədən toplaması faydalıdır.
Tam olaraq yox.
University Transfer tələbənin bir universitetdən digər universitetə keçməsi prosesidir.
Credit Transfer isə əvvəlki universitetdə qazandığı kreditlərin yeni universitet tərəfindən tanınmasıdır.
Yəni tələbə başqa universitetə qəbul oluna bilər, amma əvvəlki kreditlərinin hamısı tanınmaya bilər.
Tələbə A Universitetindən B Universitetinə transfer olunur.
Bu University Transferdir.
B Universiteti tələbənin əvvəlki 90 kreditindən yalnız 60-nı qəbul edir.
Bu isə Credit Transfer prosesinin nəticəsidir.
Bir-birinə yaxın anlayışlardır, lakin eyni deyil.
Academic Recognition daha geniş anlayışdır və:
Diplomun; Kvalifikasiyanın; müəyyən təhsil dövrünün; Fənlərin; akademik kreditlərin
tanınmasını əhatə edə bilər.
Credit Transfer isə daha konkret olaraq əvvəlki akademik fəaliyyət nəticəsində əldə edilmiş kreditlərin yeni proqram daxilində istifadə edilməsinə aiddir.
Avropada kvalifikasiyaların və xaricdə keçirilmiş təhsil dövrlərinin tanınmasında əsas hüquqi çərçivələrdən biri Lisbon Recognition Convention hesab olunur. Konvensiya Avropa regionunda kvalifikasiyaların ədalətli tanınmasını təşviq edir.
Mümkündür, lakin tanınan kreditlərin sayı daha az ola bilər.
Tələbə Business Administration proqramından başqa universitetdə yenə Business Administration proqramına keçir.
Bu zaman uyğun fənlərin sayı çox ola bilər.
Amma Business Administration-dan Computer Science proqramına keçirsə, əvvəlki proqramdakı:
Mathematics; Statistics; Academic Writing; bəzi ümumi universitet fənləri
tanına bilər, lakin biznesə aid bir çox fənn yeni proqramın əsas tələblərini qarşılamaya bilər.
Nəticədə tələbənin yalnız müəyyən kreditləri transfer edilə bilər.
Əslində ECTS sisteminin əsas məqsədlərindən biri də tələbələrin ölkələr və universitetlər arasında mobilliyini asanlaşdırmaqdır.
Avropa Komissiyası bildirir ki, ECTS bir ölkədə və ya universitetdə əldə edilmiş kreditlərin başqa ali təhsil müəssisəsində davam etdirilən proqram üçün tanınmasını asanlaşdırır.
Lakin iki ölkənin akademik sistemləri fərqli ola bilər.
Buna görə kreditlərin birbaşa rəqəmlərlə çevrilməsi həmişə mümkün deyil.
Məsələn, ABŞ-da istifadə olunan credit hours sistemi ilə Avropadakı ECTS sistemi tam eyni sistem deyil. Universitet tələbənin yalnız neçə kredit topladığına deyil, həmin kreditlərin arxasındakı dərs yükünə və proqram məzmununa da baxa bilər.
ECTS sistemi Erasmus və digər akademik mobility proqramlarında xüsusilə əhəmiyyətlidir.
Avropa Komissiyasına görə, Course Catalogue, Learning Agreement və Transcript of Records kimi sənədlər tələbənin xaricdə mobility dövründə qazandığı kreditlərin tanınmasına və transferinə kömək edir.
Məsələn, tələbə Erasmus vasitəsilə bir semestr başqa universitetdə oxuyursa, əvvəlcədən Learning Agreement hazırlana bilər.
Bu sənəddə tələbənin xaricdə hansı fənləri götürəcəyi və həmin fənlərin öz universitetində necə tanınacağı müəyyən edilir.
Bu yanaşma tələbənin geri qayıtdıqdan sonra həmin semestri yenidən oxumasının qarşısını almağa kömək edir.
Credit Transfer-in əsas üstünlüyü artıq tamamlanmış akademik fəaliyyətin mümkün qədər yenidən istifadə edilməsidir.
Bu, tələbəyə:
Vaxta qənaət etməyə
Əvvəl keçilmiş fənnləri yenidən oxumamaq təhsilin uzanmasının qarşısını ala bilər.
Təhsil xərcini azaltmağa
Daha az əlavə fənn oxumaq bəzi hallarda ümumi təhsil xərcini azalda bilər.
Universitet dəyişməyə
Tələbə müəyyən səbəblərə görə mövcud universitetini dəyişmək istəyirsə, əvvəlki akademik fəaliyyətinin bir hissəsini qorumaq imkanı əldə edə bilər.
Xaricdə təhsili davam etdirməyə
Credit Transfer beynəlxalq tələbələrin başqa ölkədə təhsilini davam etdirməsini daha praktik edə bilər.
Kreditlərin tanınmamasının müxtəlif səbəbləri ola bilər.
proqramların məzmunu ciddi şəkildə fərqlidir; tələbənin qiyməti minimum tələbi ödəmir; fənnin akademik səviyyəsi uyğun deyil; kredit yükü kifayət qədər deyil; əvvəlki universitet və ya proqram tələb olunan tanınma statusuna malik deyil; tələbə syllabus təqdim edə bilmir; proqramın learning outcomes-u yeni proqramla uyğun gəlmir.
Avropa tanınma yanaşmalarında xarici kvalifikasiyanın tanınmasının yalnız substantial difference – əhəmiyyətli fərq aşkar edildiyi hallarda məhdudlaşdırılması prinsipi mühüm yer tutur. Hər kiçik fərq avtomatik olaraq tanınmadan imtina üçün əsas hesab edilməməlidir.
Xaricdə universitet dəyişməyi düşünürsünüzsə, yalnız universitetə qəbul olub sonra kreditlərinizi yoxlatmaq əvəzinə, mümkün olduqda prosesi əvvəlcədən araşdırmaq daha məqsədəuyğundur.
İlk növbədə universitetin rəsmi saytında aşağıdakı sözləri axtarmaq olar:
Transfer Students
Credit Transfer
Transfer Credit
Recognition of Prior Learning
Academic Recognition
Advanced Entry
Daha sonra universitetin admissions və ya academic department bölməsi ilə əlaqə saxlayaraq hansı sənədlərin tələb olunduğunu öyrənmək olar.
Xüsusilə transcript və syllabusa əvvəlcədən sahib olmaq prosesi xeyli asanlaşdıra bilər.
Mümkündür, lakin hansı kursdan başlayacağınız əvvəlki universitetdə neçə il oxuduğunuzdan deyil, yeni universitetin neçə kreditinizi tanımasından asılı olacaq.
Mümkündür, amma buna zəmanət yoxdur. Universitet fənnləri və proqramları ayrıca qiymətləndirə bilər.
Xeyr. ECTS müqayisə və tanınmanı asanlaşdırır, lakin başqa universitet tərəfindən bütün kreditlərin avtomatik qəbul ediləcəyinə zəmanət vermir.
Adətən Credit Transfer uğurla tamamlanmış akademik fəaliyyətə əsaslanır. Lakin konkret qayda universitetdən asılıdır.
Bəli. Lakin proqramlar bir-birindən çox fərqlidirsə, tanına biləcək kreditlərin sayı daha az ola bilər.
Əgər universitet əvvəlki kreditlərin əhəmiyyətli hissəsini tanıyarsa, mümkündür. Lakin bunu yalnız yeni universitetin rəsmi credit evaluation nəticəsindən sonra dəqiq bilmək olar.
Credit Transfer tələbənin əvvəlki universitetdə əldə etdiyi akademik kreditlərin başqa universitet və ya proqram tərəfindən qiymətləndirilib tanınması prosesidir.
Bu sistem xüsusilə:
universitet dəyişən; başqa ölkəyə köçən; xaricdə təhsilini davam etdirmək istəyən; Erasmus və digər mobility proqramlarında iştirak edən
tələbələr üçün vacibdir.
Avropada bu prosesin asanlaşdırılmasında ECTS European Credit Transfer and Accumulation System mühüm rol oynayır. ECTS universitetlərə tələbənin akademik iş yükünü və learning outcomes-u daha aydın müqayisə etməyə imkan verir.
Lakin ən vacib məqam budur ki, Credit Transfer avtomatik deyil. Son qərar tələbənin keçmək istədiyi universitet və onun müvafiq akademik bölməsi tərəfindən verilir.
Buna görə xaricdə universitet dəyişmək istəyən tələbələr müraciətdən əvvəl yeni universitetin Credit Transfer qaydalarını araşdırmalı, transcript, syllabus və digər akademik sənədlərini hazırlamalıdırlar.
